{"id":361,"date":"2025-03-20T16:54:10","date_gmt":"2025-03-20T16:54:10","guid":{"rendered":"https:\/\/perspektif-21.net\/?p=361"},"modified":"2025-03-24T14:04:08","modified_gmt":"2025-03-24T14:04:08","slug":"neoliberal-duzenin-sonu-mu-geldi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/2025\/03\/20\/neoliberal-duzenin-sonu-mu-geldi\/","title":{"rendered":"Neoliberal d\u00fczenin sonu mu geldi?"},"content":{"rendered":"\n

16 Mart 2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Joseph Choonara Trump’\u0131n ticaret sava\u015f\u0131 t\u0131rman\u0131rken neoliberalizmin kesintileri ve s\u00fcreklilikleri hakk\u0131nda Socialist Worker’a konu\u015ftu<\/strong>:<\/h2>\n\n\n\n

Bug\u00fcn\u00fcn ticaret sava\u015flar\u0131 neoliberal d\u00f6nemin sonuna m\u0131 i\u015faret ediyor?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Buradaki sorun, neoliberalizmden ne anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z. \u0130ki yazar bile kavram\u0131n ne anlama geldi\u011fi konusunda hemfikir de\u011filler.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ek \u015fu ki, 1980’lerde egemen s\u0131n\u0131f\u0131n baz\u0131 kesimleri taraf\u0131ndan benimsenen ve s\u0131kl\u0131kla neoliberalizm olarak adland\u0131r\u0131lan bir dizi politika ve strateji vard\u0131. Bunlara kamu hizmetlerinde ta\u015ferondan hizmet almak ve \u00f6zelle\u015ftirilme gibi politikalar da dahildi.<\/p>\n\n\n\n

Bu ilk uygulama sonras\u0131, 1990’larda “neoliberal emperyalizm” olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz bir d\u00f6nem var. Bu s\u00fcre\u00e7te, ABD ba\u015fkan\u0131 Bill Clinton ve \u0130ngiliz ba\u015fbakan\u0131 Tony Blair de dahil olmak \u00fczere egemen s\u0131n\u0131f\u0131n baz\u0131 kesimlerinin neoliberalizmin varsay\u0131lan faydalar\u0131n\u0131 zorla veya ikna yoluyla yurtd\u0131\u015f\u0131na yaymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. <\/p>\n\n\n\n

Piyasa g\u00fc\u00e7lerinin b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcce sahip olaca\u011f\u0131 ve \u015firketlerin s\u0131n\u0131rlar aras\u0131nda serbest\u00e7e ticaret ve yat\u0131r\u0131m yapabilece\u011fi k\u00fcresel bir ekonomi in\u015fa etmek istiyorlard\u0131. O zamanlar, ticaret tarifeleri her y\u0131l d\u00fc\u015fme e\u011filimindeydi. \u015eimdilerde bu durdurulmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Neoliberalizm, kapitalist sistem i\u00e7inde hayat\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Solun olduk\u00e7a fazla i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc neoliberal \u00f6ncesi d\u00f6neme duyulan nostalji konusunda dikkatli olmal\u0131y\u0131z. Sol g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc yorumcular\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131n neoliberalizm oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini s\u0131k s\u0131k duyars\u0131n\u0131z, oysa daha temelde d\u00fc\u015fman, k\u00e2r, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, bask\u0131 ve emperyalizm etraf\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f kapitalist bir sistemdir.<\/p>\n\n\n\n

Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde Bat\u0131’da kapitalizmi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak y\u00f6neten politikalar Keynesyen g\u00f6r\u00fc\u015flerdi, 1970’lerin krizi s\u0131ras\u0131nda fiilen \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00f6nemde iki \u015fey birlikte oluyordu. \u0130lk olarak, sermayenin s\u0131n\u0131rlar \u00f6tesinde artan bir entegrasyonu vard\u0131. G\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketler ulusal ekonomileri \u00e7ok k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 buldular ve operasyonlar\u0131n\u0131 yaymak istediler.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, k\u00fcresel ekonomi eski Keynesyen devlet m\u00fcdahalesi politikalar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6zemedi\u011fi bir dizi krize girdi.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda, 1960’lar\u0131n sonlar\u0131ndan 1970’lere kadar uluslararas\u0131 alanda b\u00fcy\u00fck bir i\u015f\u00e7i m\u00fccadelesi dalgas\u0131 ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Egemen s\u0131n\u0131f, politikalara ve uygulamalara daha fazla tutarl\u0131l\u0131k kazand\u0131rmak i\u00e7in ideolojik bir destek arad\u0131. Bu durum \u00f6ncelikle 1930’larda ve 1940’larda ortaya \u00e7\u0131kan serbest piyasa mekanizmalar\u0131na odaklanan ideolojileri canland\u0131rmay\u0131 i\u00e7eriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, y\u00f6neticiler krize pragmatik olarak da bir yan\u0131t verdiler. Yani, neoliberal teori devletin ekonomiden \u00e7ekilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Ancak olan bu de\u011fildi. B\u00fcy\u00fck kapitalist ekonomilerde, devlet harcamalar\u0131 hala GSY\u0130H’n\u0131n yakla\u015f\u0131k %40’\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n

Yani, devletin bu neoliberal de\u011fi\u015fim i\u00e7inde ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 do\u011fru de\u011fil. Ancak h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131nda de\u011fi\u015fimler ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na y\u00f6nelik sert sald\u0131r\u0131lar oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Neoliberal d\u00f6nemi sona erdiren ne oldu?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Egemen s\u0131n\u0131f kendisini zenginle\u015ftirmeye devam etti, ancak neoliberalizmin sorunu yeni bir kapitalist dinamizm d\u00f6nemini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartmamas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Zaman zaman b\u00fcy\u00fcme patlamalar\u0131 ya\u015fand\u0131. Ancak sava\u015f sonras\u0131 on y\u0131llarda g\u00f6r\u00fclen t\u00fcrden s\u00fcrekli geni\u015fleme seviyelerinin geri kazan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1970’lerin krizi, Karl Marx’\u0131n y\u00fczy\u0131l \u00f6nce bahsetti\u011fi karl\u0131l\u0131ktaki uzun vadeli d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe dayan\u0131yordu. Bu krizin, i\u015f\u00e7ilerden elde edebilece\u011fi kar miktar\u0131na k\u0131yasla sistem genelinde daha fazla yat\u0131r\u0131m birikmesi nedeniyle oldu\u011funu savundu.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla Marx, k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 geri kazanmak i\u00e7in kapitalizmin yat\u0131r\u0131mlar\u0131n b\u00fcy\u00fck par\u00e7alar\u0131n\u0131 yok edebilecek veya de\u011fersizle\u015ftirebilecek ve yeni bir b\u00fcy\u00fcmenin yolunu a\u00e7abilecek kapsaml\u0131 bir krize ihtiyac\u0131 oldu\u011funu savunuyordu. <\/p>\n\n\n\n

Neoliberalizm alt\u0131nda bu ger\u00e7ekle\u015fmedi. Sermaye birimleri o kadar b\u00fcy\u00fck ve devletle o kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fti ki, dev \u015firketlerin batmas\u0131na izin vermek daha geni\u015f bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe yol a\u00e7ma riski ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yerine, sermayenin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcmlerini kurtarmak ve krizin tamamen yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in artan devlet m\u00fcdahaleleri ya\u015fad\u0131k. Bu durumun sonucu olarak k\u00e2r oranlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck kalmaya devam etti.<\/p>\n\n\n\n

Neoliberalizmi y\u0131kan \u015fey finansal piyasalara a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Artan bor\u00e7 ve finansal yenilik, neoliberalizmin \u00f6nemli unsurlar\u0131yd\u0131, ekonomiyi ileriye ta\u015f\u0131maya ve dinamizm izlenimi vermeye yard\u0131mc\u0131 oluyordu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak 2008-9 mali krizinde bu kredi kaynakl\u0131 b\u00fcy\u00fcmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

O zamana kadar iki \u015fey daha oldu:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, ABD’nin ekonomik hakimiyetinin uzun vadeli d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne e\u015flik eden \u00c7in’in dramatik y\u00fckseli\u015fiydi. 1960’ta ABD k\u00fcresel GSY\u0130H’n\u0131n %40’\u0131n\u0131 kontrol ediyordu. Bug\u00fcn, %25’e d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Neoliberalizmin zirve noktas\u0131na geri d\u00f6nersek – \u00c7in’in D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 2001 y\u0131l\u0131na- \u00c7in’in ABD’ye daha \u00e7ok benzeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131. Yorumcular, \u00c7in’in k\u00fcresel pazarlara kat\u0131lmas\u0131yla birlikte siyasi liberalle\u015fme olaca\u011f\u0131n\u0131 ve ard\u0131ndan Bat\u0131 kamp\u0131na kabul edilece\u011fini bekliyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yerine, \u00c7in devleti a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde konu\u015fland\u0131rarak, Bat\u0131’y\u0131 kendi devletlerini rekabet etmek i\u00e7in nas\u0131l konu\u015fland\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, sistemi sarsan \u00e7oklu krizler neoliberalizme kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir antipati yaratt\u0131. Hem merkez soldan hem de merkez sa\u011fdan politikac\u0131lar daha \u00f6nce neoliberal politikalar etraf\u0131nda birle\u015fmi\u015fti. Ancak \u015fimdi daha radikal politikac\u0131lar, hem sol hem de sa\u011f kanattan Donald Trump gibi politikac\u0131lar bu antipatiden yararland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Pandemi s\u0131ras\u0131nda devletin Bat\u0131’da ekonomik bir oyuncu olarak geri d\u00f6nmesine tan\u0131k oldu. Bu, sosyalistlerin memnuniyetle kar\u015f\u0131lamas\u0131 gereken bir \u015fey mi?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00d6nceki d\u00f6nemlerin unsurlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren ancak ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar da i\u00e7erecek yeni bir a\u015famaya giriyoruz. Bunu s\u00fcreci a\u015fmak i\u00e7in devlet\u00e7ili\u011fin sosyalizmle ili\u015fkisini koparmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Devlet kapitalist bir devlet olmaya devam ediyor. Kapitalist birikimi y\u00f6netmeye ve korumaya yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in uzun bir s\u00fcre boyunca evrimle\u015fti. Devletle\u015fmenin en u\u00e7 \u00f6rneklerinde bile, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte di\u011fer sermaye birimleriyle rekabet eden bir ekonomi halen devam ediyorsa, bu sosyalizm de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte bu y\u00fczden siyasi gelene\u011fimiz Sovyetler Birli\u011fi’nin sosyalist bir toplum oldu\u011fu fikrini her zaman reddetti. Bunun bir devlet kapitalizmi bi\u00e7imi oldu\u011funu savunduk.<\/p>\n\n\n\n

Devletin ekonomik ya\u015fam\u0131n merkezine geri d\u00f6nmesi, kapitalizm i\u00e7inde derinle\u015fen otoriterlikle ili\u015fkilendirilebilecek bir de\u011fi\u015fimdir.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, Trump taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulan politikalar\u0131n, baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan neoliberalizmden farkl\u0131 olsa da, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde piyasa yanl\u0131s\u0131, d\u00fczenleme kar\u015f\u0131t\u0131 ve vergi indirimi y\u00f6n\u00fcnde devam etti\u011fini anlamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Neoliberalizmden ve Keynesyen yakla\u015f\u0131m\u0131n kabul\u00fcnden temiz bir kopu\u015f g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Neoliberalizm bittiyse, gelecekte d\u00fcnyay\u0131 hangi politikalar \u015fekillendirecek?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Egemen s\u0131n\u0131flar yeni bir yakla\u015f\u0131ma do\u011fru ilerlerken \u00e7ok say\u0131da pragmatik deney yapacaklar. Ve hala k\u0131s\u0131tlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiltere Maliye Bakan\u0131 Rachel Reeves Securonomics’ten bahsediyor. Eski ABD ba\u015fkan\u0131 ile an\u0131lan Bidenomics\u2019in kendi versiyonu.  Bir dizi krizi y\u00f6netmek ve devleti daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde konu\u015fland\u0131rmakla ili\u015fkilendiriliyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00c7in bunu yap\u0131yor ve Britanya \u00c7in ile rekabet ediyor.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6ylemler bu y\u00f6nde, ancak ger\u00e7ekte Reeves hala iki \u015feyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumda:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, sistemin tekrarlayan krizleri. Britanya kapitalizmi iyi durumda de\u011fil ve bu nedenle Securonomics en iyi ihtimalle k\u0131s\u0131tl\u0131 b\u00fct\u00e7eli Bidenomics olacakt\u0131r. \u0130kincisi, sermayenin uluslararas\u0131la\u015fmas\u0131 bu sorunu peki\u015ftiriyor. Reeves, \u0130\u015f\u00e7i Partisi’ne harcamalar\u0131 s\u0131n\u0131rlama, i\u015fletmelere vergi koymama vb. konularda bask\u0131 yapan k\u00fcresel olarak entegre tahvil piyasalar\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131s\u0131tlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Keir Starmer y\u00f6netimi Tony Blair\u2019in k\u00fcreselle\u015fme d\u00f6neminden insanlarla doldururken, ayn\u0131 zamanda k\u00fcreselle\u015fmeye veda etmemiz gerekti\u011fini i\u015faret etti\u011fi bir s\u00fcreci ya\u015f\u0131yoruz. Starmer, halk\u0131n “de\u011fi\u015fiklik” istedi\u011fini, g\u00f6\u00e7e kar\u015f\u0131 oldu\u011funu vb. yazd\u0131. Bu durum, Britanya’da sa\u011fc\u0131 otoriterlik ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k tehlikelerini art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Ancak devletin ekonomik ya\u015fam\u0131n merkezine geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir g\u00f6r\u00fcng\u00fcs\u00fc de i\u015f\u00e7iler ve sol i\u00e7in politik bir mesele haline gelmesidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u00e7ok say\u0131da insan, b\u00fcy\u00fck banka kurtarmalar\u0131n\u0131n oldu\u011fu 2008-9 mali krizine verilen tepkiyi, ard\u0131ndan pandemi s\u0131ras\u0131nda \u00fccretsiz izin uygulamalar\u0131n\u0131 ve kapitalizmi koruma \u00f6nlemlerini g\u00f6rd\u00fc. Sistemi kurtarabiliyorsan\u0131z, neden hayat\u0131m\u0131 daha iyi hale getirmek i\u00e7in m\u00fcdahale edemiyorsunuz? diye soruyorlar. <\/p>\n\n\n\n

Bu durum solun devletten taleplerde bulunmas\u0131 gereken bir alan a\u00e7\u0131yor. Ciddi olarak m\u00fccadeleyi ve talepleri nas\u0131l hayata ge\u00e7irece\u011fimizi konu\u015fmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak Web Sayfas\u0131 : <\/strong>https:\/\/socialistworker.co.uk\/in-depth\/is-this-the-end-of-the-neoliberal-order\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

16 Mart 2025 Joseph Choonara Trump’\u0131n ticaret sava\u015f\u0131 t\u0131rman\u0131rken neoliberalizmin kesintileri ve s\u00fcreklilikleri hakk\u0131nda Socialist Worker’a konu\u015ftu: Bug\u00fcn\u00fcn ticaret sava\u015flar\u0131 neoliberal d\u00f6nemin sonuna m\u0131 i\u015faret ediyor? Buradaki sorun, neoliberalizmden ne anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z. \u0130ki yazar bile kavram\u0131n ne anlama geldi\u011fi konusunda hemfikir de\u011filler. Ger\u00e7ek \u015fu ki, 1980’lerde egemen s\u0131n\u0131f\u0131n baz\u0131 kesimleri taraf\u0131ndan benimsenen ve s\u0131kl\u0131kla neoliberalizm olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":362,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,8,1],"tags":[109,111,112,110],"class_list":{"0":"post-361","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dunya","8":"category-ekonomi","9":"category-uncategorized","10":"tag-neoliberalizm","11":"tag-tarifler","12":"tag-ticaret-savasi","13":"tag-trump"},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=361"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":367,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/361\/revisions\/367"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}