{"id":380,"date":"2025-09-12T22:15:54","date_gmt":"2025-09-12T22:15:54","guid":{"rendered":"https:\/\/perspektif-21.net\/?p=380"},"modified":"2025-09-14T22:42:29","modified_gmt":"2025-09-14T22:42:29","slug":"suriye-termidoru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/2025\/09\/12\/suriye-termidoru\/","title":{"rendered":"Suriye Termidor\u2019u"},"content":{"rendered":"\n

Ghayath Naisse, Temmuz 2025<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Esad ailesi iktidar\u0131n\u0131n sadece 11 g\u00fcn i\u00e7inde, h\u0131zl\u0131 bir askeri operasyonun ard\u0131ndan \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc 8 Aral\u0131k 2024’te ilan edildi. Bu d\u00f6nemde \u00f6nemli askeri \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fanmad\u0131. Suriye’nin kuzeybat\u0131s\u0131ndaki \u0130dlib kentinden ba\u015fkente do\u011fru ilerleyen \u0130slamc\u0131 silahl\u0131 gruplar hen\u00fcz \u015eam\u2019a varmadan; rejimin ordusu, t\u00fcm g\u00fcvenlik ve istihbarat kurumlar\u0131 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc.
Bu gruplar\u0131n en \u00f6n\u00fcnde, \u015eam’\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7iren Heyet Tahrir el-\u015eam (HT\u015e) vard\u0131. HT\u015e, \u0130slamc\u0131 gruplar aras\u0131nda en disiplinli ve deneyimli olan\u0131yd\u0131 ve saflar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye ba\u011fl\u0131 cihat\u00e7\u0131 gruplar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, di\u011fer Selefi gruplar ve “Milli Ordu” olarak adland\u0131r\u0131lan sava\u015f\u00e7\u0131 birlikleri de bulunuyordu. Askeri operasyon, i\u015fleyen bir sistemin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan ziyade Esad cuntas\u0131n\u0131n tamamen \u00e7\u00f6kmesinin ard\u0131ndan olu\u015fan bo\u015flu\u011fu doldurma s\u00fcrecine benziyordu.
Yeni yetkililer \u015eam’a girdikleri ilk g\u00fcnden itibaren, eski rejimin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan ettiler; bunun anlam\u0131 asl\u0131nda devrimin sonu ve art\u0131k “devleti in\u015fa etme zaman\u0131” oldu\u011fuydu.
Suriye genelinde baba-o\u011ful Esad diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kutlayan b\u00fcy\u00fck kalabal\u0131klar sokaklara d\u00f6k\u00fcld\u00fc. Bu zorba ve ac\u0131mas\u0131z rejim Suriye halk\u0131na elli y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcre, daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f katliamlar, y\u0131k\u0131m ve tahribat getirmi\u015fti.
Olaylar\u0131n heyecan\u0131na kap\u0131lan bir\u00e7ok ki\u015fi, ya\u015fananlar\u0131n devrimin zaferini temsil etti\u011fini ve yeni otoritenin, 2011’de ba\u015flayan halk ayaklanmas\u0131yla yak\u0131lan me\u015faleyi ta\u015f\u0131yan devrimci g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu ilan etti.
Liberaller, sol liberaller ve ayd\u0131nlar\u0131n da dahil oldu\u011fu baz\u0131 toplumsal kesimler yeni iktidara iltifat ve ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6sterirken yeni y\u00f6neticiler hen\u00fcz ilk haftalar\u0131nda, “devrimin sonunu” ilan ettiler ve \u00fclkeyi k\u00fcresel kapitalist sisteme entegre edecek bir “serbest piyasa ekonomisini” deklare ederek kendilerini ortaya koydular. Devrimci ekonomi politikalar\u0131 benimsemek yerine bu yap\u0131ld\u0131.
Esad rejimiyle birlikte \u00e7\u00f6ken ekonomik sistem, iktidardaki cuntan\u0131n ulusal kapitalizmdeki bask\u0131n rol\u00fc tekelinde bulundurdu\u011fu ve \u00fclkenin servetini kontrol etti\u011fi bir sistemdi.

Yeni iktidar\u0131n program\u0131n\u0131 en ba\u015f\u0131ndan itibaren iki temel fikir \u015fekillendirdi:
1. K\u00fcresel kapitalist sisteme entegrasyon ve serbest piyasa ekonomisi
2. Devrimin bitti\u011finin ilan\u0131<\/strong>

Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonraki Do\u011fu Avrupa’dan Latin Amerika\u2019ya, \u0130ran, Laos ve Kambo\u00e7ya’daki devrim ve ayaklanmalara kadar rejim de\u011fi\u015fiklikleri sonras\u0131nda halk ayaklanmalar\u0131n\u0131 bast\u0131ran veya yenilgiye u\u011fratan benzer politikalar\u0131 g\u00f6zlemlemi\u015ftik.
\u00dclkelerin \u015fartlar\u0131 ve ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lar farkl\u0131 olsa da s\u00fcre\u00e7 b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde saptanabilir benzer bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc izledi: devrimci g\u00fc\u00e7lerin geri \u00e7ekilmesi veya yenilgisi, k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta burjuvaziden gelen bir liderli\u011finin y\u00fckseli\u015fi ve kapitalist devletin \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerinin tesisi.
1980’lerden bu yana d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc etkisi alt\u0131na alan ve s\u0131kl\u0131kla bu t\u00fcr ba\u015far\u0131s\u0131z devrimlerden do\u011fan neoliberal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler bile yeni devrimci devletlere yol a\u00e7mad\u0131. Aksine genellikle halk hareketlerinin y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00fczerinde y\u00fckseldiler ve devrimin ta kendisi olduklar\u0131n\u0131 iddia etseler de ba\u015flang\u0131\u00e7taki devrimci dinamikler ve anlat\u0131larla ba\u011flar\u0131n\u0131 kopard\u0131lar.
Bir\u00e7ok vakada diktat\u00f6rl\u00fcklerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra bu yeni iktidarlar halklar\u0131na neoliberal politikalar\u0131 dayatarak ekonomilerini k\u00fcresel pazara a\u00e7t\u0131lar \u2013bunu Termidorcu bir d\u00f6n\u00fc\u015f olarak tarif ediyoruz. Yani diktat\u00f6rl\u00fcklerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc kimi Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rma merkezlerinin iddia etti\u011fi gibi, mutlaka demokratik bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin ba\u015flang\u0131c\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Ger\u00e7ek demokrasi ancak devrimci siyasal ve toplumsal g\u00fc\u00e7ler, \u00f6zellikle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve emek\u00e7i kitleler s\u00fcrece \u00f6nderlik etti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde var olur.

Halk Devrimin Ba\u015flang\u0131c\u0131ndan Yenilgisine<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Suriye halk devrimi, Suriye halk\u0131n\u0131 uzun s\u00fcredir bask\u0131 alt\u0131nda tutmu\u015f ve \u00fclkenin yoksullar\u0131n\u0131 giderek daha derin bir sefalete s\u00fcr\u00fcklemi\u015f olan Esad ailesi cuntas\u0131na kar\u015f\u0131 siyasi ve toplumsal kitlesel protestolar olarak 2011 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131 ortas\u0131nda patlak verdi.
Devrimin \u00f6z\u00fc ve izledi\u011fi seyir \u00fczerine daha \u00f6nce -2011\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze- yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kapsaml\u0131 analizler i\u00e7in okurlar Devrimci Sol Ak\u0131m\u2019\u0131n web sitesine bakabilirler.

Devrimin yenilgisi birka\u00e7 fakt\u00f6rden kaynakland\u0131:
Eski rejimin a\u015f\u0131r\u0131 zalimli\u011fi.
Deneyimli bir devrimci liderli\u011fin yoklu\u011fu.
B\u00f6lgesel ve emperyalist g\u00fc\u00e7lerin m\u00fcdahalesi ve rekabeti.
Devrimci hareketin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik, adalet ve haysiyet taleplerinin ezici bir \u015fiddetle kar\u015f\u0131lanmas\u0131.

2012-2013 y\u0131llar\u0131na gelindi\u011finde Suriye sahnesi yeni bir a\u015famaya ge\u00e7mi\u015fti. S\u00f6zde “\u00d6zg\u00fcr Suriye Ordusu” (\u00d6SO) bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda yerel silahl\u0131 gruplar \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131, ancak silahlanmalar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131 ve daha iyi silahlara ve finansmana sahip olan Selefi-cihat\u00e7\u0131 gruplar\u0131n artan militarizasyonuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131lar.
Devrimin gidi\u015fat\u0131 de\u011fi\u015fti, Esad rejimine kar\u015f\u0131 silahl\u0131 direni\u015f yerini silahl\u0131 muhalif gruplar aras\u0131nda kaynaklara eri\u015fim ve alan kontrol\u00fc i\u00e7in yo\u011fun rekabete b\u0131rakt\u0131.
Muhalefet i\u00e7i bu silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ilk kurbanlar\u0131, Esad ordusundan ka\u00e7an asker ve subaylar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kendilerini ve topluluklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in silahlanan sivillerden olu\u015fan \u00d6SO gruplar\u0131yd\u0131. Bu gruplar\u0131n \u00e7o\u011fu, daha donan\u0131ml\u0131 cihat\u00e7\u0131 g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan ezildi.
Bunu cihat\u00e7\u0131 gruplar\u0131n \u00d6SO birliklerini ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir dizi i\u00e7 tasfiye izledi. Halk ayaklanmas\u0131 geri \u00e7ekilirken, I\u015e\u0130D (DEA\u015e) ve di\u011fer radikal cihat\u00e7\u0131lar\u0131n y\u00fckseli\u015fiyle paralel olarak cihat\u00e7\u0131lar Esad\u2019\u0131n kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00e7o\u011fu b\u00f6lgede kontrol\u00fc ele ald\u0131lar.
2013’\u00fcn ikinci yar\u0131s\u0131ndan 2014’e do\u011fru, kar\u015f\u0131-devrimin en u\u00e7 bi\u00e7imi fa\u015fist I\u015e\u0130D’de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u00f6rg\u00fct Suriye ve Irak’taki geni\u015f topraklar \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc geni\u015fletirken halk devriminden kalan sivil ve askeri ne varsa yok etti.
I\u015e\u0130D Eyl\u00fcl 2014’te K\u00fcrt kenti Kobani\/Ayn el-Arab’a ula\u015ft\u0131 ve burada K\u00fcrt sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n \u015fiddetli direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131- bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn ilk b\u00fcy\u00fck yenilgisi ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015flang\u0131c\u0131.
Kobani sava\u015f\u0131 I\u015e\u0130D ile m\u00fccadele etmek \u00fczere uluslararas\u0131 bir koalisyon bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda ABD’nin Suriye’ye do\u011frudan askeri m\u00fcdahalesinin gerek\u00e7esi haline geldi. Bu ayn\u0131 zamanda emperyalist devletlere “ter\u00f6rle m\u00fccadele” kisvesi alt\u0131nda \u00fclkemize askeri m\u00fcdahalede bulunmak i\u00e7in f\u0131rsat yaratt\u0131.
Daha sonra Rusya Esad rejimini desteklemek i\u00e7in Suriye’ye do\u011frudan askeri m\u00fcdahalede bulunaca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. T\u00fcrkiye de 24 A\u011fustos 2016’da “ter\u00f6rle” -aslen Suriye\u2019deki K\u00fcrt hareketiyle- m\u00fccadele gerek\u00e7esiyle \u00fclkeye asker soktu ve bu durum, T\u00fcrkiye’nin 2018 ve 2019’da Suriye topraklar\u0131n\u0131 daha fazla i\u015fgal etmesinin yolunu a\u00e7t\u0131.
\u0130ran buna cevaben \u00f6nce m\u00fcttefik milisler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Esad rejimini desteklemek i\u00e7in m\u00fcdahalede bulundu. Bu s\u0131rada \u0130srail ister Esad rejimi ister ba\u015fka bir olu\u015fum olsun, s\u0131n\u0131rlar\u0131nda itaatk\u00e2r bir muhaf\u0131zl\u0131\u011f\u0131 koruma hedefiyle Suriye’nin siyasi, ekonomik ve askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc zay\u0131flatma stratejisine devam etti. Sonu\u00e7 olarak Suriye, rakip emperyalist ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda do\u011frudan \u00e7at\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k bir alan haline geldi.

Emperyalist Rekabet<\/em><\/strong>
Bir\u00e7ok emperyalist g\u00fc\u00e7, kendi \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 organize etmek ve do\u011frudan bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla Suriye\u2019de rekabete giri\u015fti. Bu \u015fartlar baz\u0131 mutabakatlara ula\u015f\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. En \u00f6nemlisi ABD ve Rusya aras\u0131nda, kuzeydo\u011fu Suriye’de askeri varl\u0131k bulundurma konusunda bir anlay\u0131\u015f birli\u011fi olu\u015ftu.
Rusya destekli b\u00f6lgeler, \u0130ran g\u00fc\u00e7leri ve milisleriyle birlikte Esad rejiminin kontrol\u00fc alt\u0131nda kal\u0131rken, Bat\u0131 Suriye T\u00fcrkiye’nin etkisi alt\u0131nda kald\u0131. Ayr\u0131ca Rusya ve \u0130srail aras\u0131ndaki \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir anla\u015fma, \u0130srail’in Suriye topraklar\u0131ndaki \u0130ran ve Hizbullah mevzilerine sald\u0131r\u0131 d\u00fczenlemesine olanak sa\u011flad\u0131.
Bu g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda en \u00e7ok duyurulan koordinasyon May\u0131s 2017’de Rusya, T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131n “gerilimi azaltma” anla\u015fmalar\u0131 imzalad\u0131\u011f\u0131 Astana toplant\u0131s\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti. Bu anla\u015fmalar, Suriye’yi fiilen ilgili vekil g\u00fc\u00e7ler ve yerel y\u00f6netimler taraf\u0131ndan idare edilen n\u00fcfuz alanlar\u0131na b\u00f6ld\u00fc.
Astana anla\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucunda binlerce muhalif sava\u015f\u00e7\u0131yla aileleri g\u00fcney \u015eam, \u015eam k\u0131rsal\u0131, g\u00fcney ve orta Suriye’den \u0130dlib ve k\u0131rsal\u0131na zorla g\u00f6\u00e7 ettirildi. Bu b\u00f6lgeler o zamandan beri askeri, siyasi ve ekonomik olarak T\u00fcrkiye’ye ba\u011fl\u0131 hale geldi.
Kuzey Suriye’deki \u0130slamc\u0131 silahl\u0131 gruplar aras\u0131nda zaman zaman ya\u015fanan i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalara ra\u011fmen, Hayat Tahrir el-\u015eam (HT\u015e) \u0130dlib’in kontrol\u00fcn\u00fc muhafaza etti ve yerelde iktidar\u0131 elinde tutarken T\u00fcrkiye’nin n\u00fcfuzunda kalmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.
2019’dan bu yana emperyalist g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki n\u00fcfuz sahas\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131 oturdu. Kuzeydo\u011fu Suriye’de \u00d6zerk Y\u00f6netim kendi kurumlar\u0131yla b\u00f6lgeleri y\u00f6netirken, T\u00fcrkiye’nin i\u015fgal etti\u011fi b\u00f6lgelerde ise Suriye Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmeti denilen yap\u0131 Ankara’n\u0131n y\u00f6nlendirmesi alt\u0131nda faaliyet g\u00f6sterdi.
\u0130dlib’de HT\u015e’nin “Kurtulu\u015f H\u00fck\u00fcmeti” ilin yakla\u015f\u0131k %60’\u0131n\u0131 kontrol ediyordu. Suriye topraklar\u0131n\u0131n geri kalan\u0131 ise Esad rejiminin kontrol\u00fc alt\u0131ndayd\u0131.
T\u00fcm bu b\u00f6lgelerde, yerel halk Suriye’nin di\u011fer b\u00f6lgelerinden farkl\u0131 siyasi ve ekonomik ko\u015fullar alt\u0131nda ya\u015f\u0131yordu. Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet aslen topraklar\u0131n\u0131 do\u011frudan y\u00f6neten T\u00fcrkiye’ye tamamen ba\u011f\u0131ml\u0131, kukla bir rejimdi.
\u00d6zerk Y\u00f6netim ekonomik olarak Suriye’nin di\u011fer b\u00f6lgelerine ve Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi’ne ba\u011fl\u0131 olsa da karar alma s\u00fcre\u00e7lerinde daha ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131 ve mezhep\u00e7i olmayan, demokratik bir siyasi program s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu (en az\u0131ndan Esad rejimi ve HT\u015e ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda).
HT\u015e ise gelir elde etmek i\u00e7in s\u0131n\u0131r ge\u00e7i\u015flerini kontrol ederek ve yak\u0131t gibi sekt\u00f6rleri tekeline alarak neoliberal politikalara dayal\u0131 bir ekonomi politikas\u0131 uygulad\u0131. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye ve di\u011fer gruplarla -aralar\u0131nda sava\u015f s\u00fcrerken bile- ticaret yapmaya devam etti.
Bu s\u0131rada Esad rejimi ekonomisi uluslararas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar, yayg\u0131n yolsuzluk ve y\u00f6netici elitin s\u0131n\u0131rs\u0131z ya\u011fmalar\u0131 nedeniyle daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015f, ciddi bir gerileme i\u00e7indeydi.

Heyet Tahrir el-\u015eam (HT\u015e)<\/em><\/strong>
HT\u015e \u015eam’da iktidara gelene kadar Suriye’nin kuzeyinde geni\u015f bir alan olan \u0130dlib vilayetini y\u00f6netti. \u0130dlib Suriye\u2019nin Esad’\u0131n eline ge\u00e7mi\u015f di\u011fer b\u00f6lgelerinden g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015f yakla\u015f\u0131k 4,5 milyon insana ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. Bu say\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 2,9 milyonu yerinden edilmi\u015f ki\u015filerden olu\u015fuyor ve yakla\u015f\u0131k 2 milyonu T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n \u00e7ad\u0131rlarda sefil ko\u015fullarda ya\u015f\u0131yor.
Devam eden sava\u015f ve HT\u015e’nin neoliberal ekonomi politikalar\u0131, \u015eubat 2023’teki y\u0131k\u0131c\u0131 depremle birle\u015fince \u0130dlib n\u00fcfusunun %90’\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 yard\u0131ma ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirdi.
Yard\u0131m miktarlar\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde insani durum daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fti. BM Suriye B\u00f6lge Koordinat\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131’n\u0131n 28 \u015eubat 2024’te DW Alman medyas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re 2023’\u00fcn ba\u015f\u0131nda BM Suriye’nin insani ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca %37’sini kar\u015f\u0131layabilmi\u015fti. Ciddi fon s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 D\u00fcnya G\u0131da Program\u0131’n\u0131n Ocak 2024’ten itibaren Suriye genelinde g\u0131da yard\u0131m\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 durdurmas\u0131na yol a\u00e7arak enflasyon ve i\u015fsizli\u011fi daha da art\u0131rd\u0131 ve Suriyelilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u00e7in yoksullu\u011fu derinle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n

Toplumsal Taban<\/em><\/strong>
HT\u015e liderli\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvaziden geliyor: e\u011fitimli din adamlar\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf ve meslek sahipleri. Tabandaki sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 ise \u00e7o\u011funlukla kamplarda ya\u015fayan yerinden edilmi\u015f ki\u015filer, i\u015fsizler, zanaatk\u00e2rlar ve k\u00fc\u00e7\u00fck esnaftan olu\u015fuyor; ayr\u0131ca yabanc\u0131 cihat\u00e7\u0131lar ve “l\u00fcmpen proletarya” \u00fcyeleri de bu gruba dahil.
Suriyeli kitlelerin k\u00f6t\u00fcle\u015fen ko\u015fullar\u0131 yaln\u0131zca yetersiz insani yard\u0131mlardan kaynaklanm\u0131yor. Esad rejimi ba\u015fta olmak \u00fczere iktidardaki t\u00fcm otoritelerin, sava\u015f a\u011fas\u0131 elitlerinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131ndan \u00fcst\u00fcn tutan politikalar\u0131n\u0131n bir sonucudur.
HT\u015e’nin bask\u0131c\u0131 politikalar\u0131 \u00f6zellikle Mart ve Nisan 2024’te, artan yoksulluk ve ekonomik zorluklara kar\u015f\u0131 yayg\u0131n protestolara yol a\u00e7t\u0131. G\u00f6stericiler “Ne Esad ne de Colani- \u00fclkeyi yeniden in\u015fa etmek istiyoruz” gibi sloganlar att\u0131lar.
B\u00f6lgedeki baz\u0131 geli\u015fmeler -emperyalist anla\u015fmalar ve g\u00fc\u00e7 dengelerindeki de\u011fi\u015fimler gibi- HT\u015e’nin \u0130dlib \u00fczerindeki hakimiyetini korumas\u0131na ve Esad rejimininkine benzer bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften kurtulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015f olabilir.

Esad Rejiminin Krizi<\/em><\/strong>
Devrimin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan nihai yenilgisine, ge\u00e7en on d\u00f6rt y\u0131l boyunca Suriye ve halk\u0131 derin toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fad\u0131. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler -emperyalist m\u00fcdahaleler de dahil olmak \u00fczere- kar\u015f\u0131-devrimci g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan ve kasabalar\u0131n, k\u00f6ylerin ve Suriye’nin toplumsal dokusunun y\u0131k\u0131m\u0131 \u00fczerinden \u015fekillendirildi.
Halep’teki y\u0131k\u0131m Suriye’nin di\u011fer t\u00fcm \u015fehirlerindekinden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fc, \u00fc\u00e7 binden fazla fabrika ve at\u00f6lyenin yan\u0131 s\u0131ra on binlerce ev ve altyap\u0131 yok edildi. \u00d6l\u00fcmler ve yaralanmalarla ya\u015fanan insan kayb\u0131 korkun\u00e7tu.
Suriye’nin sava\u015f \u00f6ncesi 23 milyonluk n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131, \u00fclke i\u00e7inde veya d\u0131\u015f\u0131nda yerinden edildi, \u00e7o\u011funlu\u011fun ya\u015fam standartlar\u0131 afet seviyesine d\u00fc\u015ft\u00fc. Bir\u00e7ok insan i\u00e7in hayatta kalmak tek u\u011fra\u015f haline geldi.
\u0130ktidardaki cunta i\u00e7in ana hedef Suriye’de kalan kaynaklara el koymakt\u0131. S\u0131radan Suriyeliler a\u00e7l\u0131kla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayken bile rejim bu kaynaklar\u0131 t\u00fcketmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, t\u0131pk\u0131 rejimin i\u00e7inden biri olan ve varl\u0131klar\u0131na Esad taraf\u0131ndan el konulan Rami Mahluf \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi.
2024 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Esad rejimi o kadar zay\u0131flam\u0131\u015ft\u0131 ki, kendi toplumsal taban\u0131 -ticaret burjuvazisi ve sanayi kapitalistlerinden geriye kalanlar- bile daralan i\u00e7 pazar ve Suriyelilerin d\u00fc\u015fen sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, rejimin bekas\u0131 i\u00e7in bir tehdit olu\u015fturdu\u011funu fark etmi\u015fti.
Bir zamanlar Esad’\u0131n kendilerini “mezhep\u00e7i canavarlardan” korudu\u011funa inanan baz\u0131 kesimler, kendileri a\u00e7l\u0131k \u00e7ekerken y\u00f6netici se\u00e7kinlerin l\u00fcks i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendi bekas\u0131 i\u00e7in onlar\u0131n o\u011fullar\u0131n\u0131 sava\u015fa, \u00f6l\u00fcme g\u00f6nderdi\u011fini ke\u015ffetti.

Ekonomik \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f<\/em><\/strong>
D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n 24 May\u0131s 2024 tarihli bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, Suriye’nin tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn sava\u015ftan vahim derecede etkilendi\u011fi, \u00e7ift\u00e7iler aras\u0131nda kitlesel yerinden edilme ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve sulama a\u011flar\u0131 ile di\u011fer altyap\u0131larda ciddi hasarlar meydana geldi\u011fi, bunun mahsul \u00fcretiminde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bildirildi. Ticaret de ciddi \u015fekilde aksad\u0131, bu hem sanayi hem de tar\u0131m \u00fcretiminde bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ve Suriye’nin ithalata ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131na neden oldu.
Birle\u015fmi\u015f Milletler 30 Ocak 2024’te, sava\u015f ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 geni\u015f kapsaml\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015fme g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Suriye ekonomisinin 2010 y\u0131l\u0131ndaki haline d\u00f6nmesinin 55 y\u0131l alaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.
Jusoor Ara\u015ft\u0131rma Merkezi’nin 28 Ekim 2024 tarihli raporunda, rejimin \u00d6zerk Y\u00f6netim b\u00f6lgelerinin petrol arz\u0131na (g\u00fcnde 50.000 ila 70.000 varil) ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi\u011fi ve bunun ihtiya\u00e7lar\u0131n sadece %25-35’ini kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 belirtildi. Sanayi taraf\u0131nda ise sava\u015f hasar\u0131, g\u00fcvenlik eksikli\u011fi ve yat\u0131r\u0131m kayb\u0131 nedeniyle 2011’den bu yana faaliyetlerde keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fanm\u0131\u015f ve \u00e7o\u011fu sanayici faaliyet g\u00f6steremez hale gelmi\u015fti.
Sanayi \u00fcretimi 2014 ve 2017 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 2010’daki seviyesine k\u0131yasla, GSY\u0130H’nin yakla\u015f\u0131k %25’inden %8’inin alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc. Ticaret sekt\u00f6r\u00fc yapt\u0131r\u0131mlar, L\u00fcbnan mali krizi ve azalan ihracat ve ithalattan olumsuz etkilenerek s\u0131n\u0131rl\u0131 i\u00e7 ticarete ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirdi.
Kaybedilen geliri telafi etmek i\u00e7in rejim artan \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u00e7 ve d\u0131\u015f s\u0131n\u0131r ge\u00e7i\u015flerindeki ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011fa ve (2021\u2019de 5,7 milyar dolar getiren) uyu\u015fturucu ticaretine y\u00f6neldi.
D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n 2023 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re, Suriye’deki yoksulluk seviyesi n\u00fcfusun %90’\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. GSY\u0130H 2011’de 61,3 milyar dolardan 7,4 milyar dolara d\u00fc\u015ferken, Suriye liras\u0131 %99,6\u2019dan fazla de\u011fer kaybetti. Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m %500 oran\u0131nda azald\u0131, Esad’\u0131n m\u00fcttefiklerinin devam eden yard\u0131mlar\u0131na ra\u011fmen, ekonomi 7,5 milyon \u00e7ocuk ve 13 milyon yerinden edilmi\u015f veya m\u00fclteci Suriyelinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layamaz hale geldi.
T\u00fcm g\u00f6stergeler Esad y\u00f6netiminde Suriye’nin toplumsal ekonomik yap\u0131s\u0131n\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6steriyordu, bu da rejimin siyasi olarak ayakta kalmas\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale getiriyordu. 2024 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f askeri ve g\u00fcvenlik kurumlar\u0131na s\u0131\u00e7ram\u0131\u015f, bir\u00e7ok subay kendilerini a\u00e7 b\u0131rakan ve s\u00f6m\u00fcren rejimi savunma motivasyonunu kaybetmi\u015fti.

Esad Rejiminin \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc<\/em><\/strong>
Esad’\u0131n ba\u015fl\u0131ca uluslararas\u0131 m\u00fcttefiki olan Rusya 2015’in sonlar\u0131na do\u011fru, Suriye’ye askeri olarak do\u011frudan m\u00fcdahil olmu\u015f, \u00f6lmekte olan rejimi korumaya ve kendi emperyal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.
Esad’\u0131n eski has\u0131m\u0131 T\u00fcrkiye Temmuz 2016’da, Suriye’de siyasi bir anla\u015fmay\u0131 \u015fekillendirmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli silahl\u0131 \u0130slamc\u0131 gruplarla askeri temaslar kurmaya ba\u015flad\u0131. Ard\u0131ndan Rusya ve \u0130ran’\u0131n garant\u00f6r devletler olarak destekledi\u011fi Suriye ve T\u00fcrkiye rejimleri aras\u0131nda bir dizi ileti\u015fim ger\u00e7ekle\u015fti ve bu s\u00fcre\u00e7 Astana anla\u015fmas\u0131n\u0131n zeminini olu\u015fturdu.
Bu s\u00fcre\u00e7 Suriye’yi fiilen rejim ve muhalefet aras\u0131nda, her biri bir veya daha fazla emperyal g\u00fcc\u00fcn (ba\u015fta Rusya, \u0130ran, T\u00fcrkiye ve ABD) korumas\u0131 veya n\u00fcfuzu alt\u0131ndaki kontrol alanlar\u0131na b\u00f6ld\u00fc.
Rusya ve T\u00fcrkiye’nin 2022-2023 y\u0131llar\u0131nda daha fazla anla\u015fma sa\u011flamak i\u00e7in (Erdo\u011fan ve Esad aras\u0131nda bir zirve \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 da dahil olmak \u00fczere) yo\u011fun \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, ger\u00e7ek bir uzla\u015fma sa\u011flanamad\u0131. Rusya, \u0130ran ve di\u011fer m\u00fcttefiklerinin deste\u011fiyle cesaretlenen Esad kibirli ve uzla\u015fmaz tavr\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, Erdo\u011fan siyasi avantaj\u0131n\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak gayretiyle teredd\u00fct halinde kald\u0131.
Ayn\u0131 zamanda Rusya’n\u0131n 2022’den itibaren Ukrayna sava\u015f\u0131na yo\u011funla\u015fmas\u0131, Suriye’yi \u00f6nceleme g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rlayarak b\u00f6lgesel dinamiklerde bir de\u011fi\u015fime yol a\u00e7t\u0131. Hizbullah ve \u0130ran, \u00f6zellikle 7 Ekim 2023’teki “El-Aksa Tufan\u0131” operasyonunun ard\u0131ndan \u0130srail i\u015fgali y\u00fcz\u00fcnden \u00f6nemli darbeler ald\u0131. Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah’\u0131n 27 Eyl\u00fcl 2024’te, Netanyahu’nun Esad’a y\u00f6nelik aleni tehdidinden sadece bir g\u00fcn \u00f6nce, \u0130srail taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi Esad’\u0131n b\u00f6lgesel konumunu daha da zay\u0131flatt\u0131.
Arap ve Avrupa h\u00fck\u00fcmetleri 2023’ten itibaren Esad ile diplomatik ili\u015fkiler kurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Fakat yolsuzluk ve bask\u0131 politikalar\u0131yla tan\u0131nan ve b\u00fct\u00fcn dayanaklar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f olan rejimi kurtarma ihtimali olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00d6te yandan \u0130srail i\u015fgali, Esad’\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 f\u0131rsat olarak g\u00f6rd\u00fc:
Suriye s\u0131n\u0131r\u0131nda yar\u0131m as\u0131rdan fazla s\u00fcredir sahip oldu\u011fu “s\u00fck\u00fbn” ve g\u00fcvenli\u011fi korumak.
Di\u011fer emperyalist g\u00fc\u00e7lerle koordinasyon i\u00e7inde g\u00fcney Suriye \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc geni\u015fletmek.
Gelecekte tehdit olu\u015fturabilecek, kalan Suriye askeri kapasitesini ortadan kald\u0131rmak.
Bu noktada Heyet Tahrir el-\u015eam bir dizi m\u00fcttefik grubun deste\u011fiyle, \u00f6lmekte olan Esad rejimine kar\u015f\u0131 \u00f6nc\u00fc olarak hareket edebilecek tek disiplinli ve deneyimli g\u00fc\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.

Esad’\u0131n D\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u0130lan\u0131<\/em><\/strong>
Bu k\u00fcresel, b\u00f6lgesel ve yerel ba\u011flamda, m\u00fcttefik gruplar\u0131n da deste\u011fiyle Heyet Tahrir el-\u015eam (HT\u015e), 27 Kas\u0131m 2024’te “Sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 Cayd\u0131rma Harekat\u2019\u0131n\u0131” ba\u015flatarak Esad i\u00e7in nihai \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 i\u015faretledi.
HT\u015e’nin “Sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 Cayd\u0131rma” g\u00fc\u00e7leri 24 saat i\u00e7inde Suriye’nin kuzeydeki ikinci b\u00fcy\u00fck \u015fehri olan Halep’e girdi ve on bir g\u00fcnde \u015eam’a ilerleyerek, yol boyunca kalan \u015fehirleri ele ge\u00e7irdi.
Yeni yetkililer 8 Aral\u0131k 2024’te, kayda de\u011fer bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmadan, Esad rejiminin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc resmen ilan etti.
Rejim askerleri silahlar\u0131n\u0131 ve askeri \u00fcniformalar\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p evlerine d\u00f6nd\u00fcler ve sokak kutlamalar\u0131na kat\u0131ld\u0131lar. Kasaba ve \u015fehirlerde insanlar sokaklara d\u00f6k\u00fclerek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve kamusal eylem alanlar\u0131n\u0131 geri ald\u0131lar.
Esad cuntas\u0131n\u0131n askeri, g\u00fcvenlik ve siyasi ayg\u0131t\u0131ndaki se\u00e7kinlere gelince, binler halinde buharla\u015ft\u0131lar- daha sonra servetlerinin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in s\u00fcrg\u00fcne gittikleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
Bu ge\u00e7i\u015f otoriter bir rejimin bir di\u011feriyle kaotik bir \u015fekilde yer de\u011fi\u015ftirmesinin aksine, sistemli bir “devir teslim” gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ancak bu defa kar\u015f\u0131-devrimin en g\u00fc\u00e7l\u00fc grubu devrimin yan\u0131lt\u0131c\u0131 kisvesine b\u00fcr\u00fcnd\u00fc: HT\u015e devrimin yenilgisine kat\u0131ld\u0131 ama devrimin anlat\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131p kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda kulland\u0131.

HT\u015e: \u0130ktidar Tekeli \/ Katliamlar \/ Ter\u00f6r<\/em><\/strong>
Eski rejimin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Suriye\u2019nin topluluklar\u0131 \u00f6zerkliklerini geri kazand\u0131lar. Partiler, dernekler ve ittifaklar kurulmas\u0131; konferanslar, seminerler, g\u00f6steriler ve oturma eylemleri d\u00fczenlenmesi gibi \u00e7e\u015fitli siyasi, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlere, toplumu yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in yeni inisiyatiflerin al\u0131nmas\u0131na giri\u015fti insanlar.
Ancak bu k\u0131sa s\u00fcren “sevin\u00e7” ve geri kazan\u0131lan \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler h\u0131zla eridi. HT\u015e ve ona ba\u011fl\u0131 silahl\u0131 gruplar korkun\u00e7 katliamlar ger\u00e7ekle\u015ftirir, bask\u0131y\u0131 artt\u0131r\u0131r ve \u00f6zellikle az\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 mezhepsel nefreti k\u00f6r\u00fcklerken; fa\u015fist, \u0131rk\u00e7\u0131 ve gerici bir iktidar\u0131 dayat\u0131rken umudun yerini korku ald\u0131.
HT\u015e’nin kamuya d\u00f6n\u00fck s\u00f6ylemindeki h\u0131zl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00e7arp\u0131c\u0131yd\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, en \u00fcst d\u00fczey liderleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla “\u00f6zg\u00fcrle\u015ftirenler karar verir” diyerek Suriyelilere g\u00fcvence vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ancak emperyalist g\u00fc\u00e7ler veya \u0130srail\u2019le (a\u00e7\u0131k\u00e7a “i\u015fgal devleti” olarak an\u0131ld\u0131) do\u011frudan \u00e7at\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131n\u0131rlarken, serbest piyasa ekonomisi konusundaki \u0131srarlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler ve Suriye’nin stratejik kaynaklar\u0131 \u00fczerinde uluslararas\u0131 \u015firketlerle anla\u015fmalar imzalad\u0131lar.
HT\u015e ayn\u0131 zamanda “Ba\u015f\u0131n\u0131 dik tut, sen Suriyelisin!” gibi pop\u00fclist sloganlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken “Vahhabi a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k\u00e7\u0131s\u0131” olarak g\u00f6rd\u00fckleri \u0130slamc\u0131 vaizlere operasyonlar yapt\u0131lar. Dini veya toplumsal a\u00e7\u0131dan sapk\u0131n olarak g\u00f6rd\u00fckleri davran\u0131\u015flar\u0131 mahk\u00fbm ederken kendileri “Bizler \u015eam\u2019\u0131n Emevileriyiz” ve “K\u0131yamet G\u00fcn\u00fc yak\u0131nd\u0131r” gibi mezhep\u00e7i ve \u015fovenist sloganlar\u0131 y\u00fckselttiler.
HT\u015e \u00f6zellikle Suriye’nin k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerindeki sivillerden “kamu g\u00fcvenli\u011fi ve bar\u0131\u015f i\u00e7in silahlar\u0131 yaln\u0131zca devletin elinde tutma” gerek\u00e7esiyle t\u00fcm silahlar\u0131n\u0131 teslim etmelerini istedi. Bir\u00e7ok ki\u015fi buna inanarak silahlar\u0131n\u0131 teslim etti fakat HT\u015e \u015fiddetli bask\u0131nlar d\u00fczenledi, silahlara el koydu ve topluluklar\u0131 sindirdi- \u00f6zellikle Alevi b\u00f6lgelerinde.
\u0130ktidara geldikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, HT\u015e \u015eam\u2019\u0131n Alevi mahallelerinde her g\u00fcn sivilleri \u00f6ld\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131. Bu olaylar\u0131n “eski rejimin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n” sebep oldu\u011fu m\u00fcnferit olaylar oldu\u011funu iddia etseler de sald\u0131r\u0131lara her g\u00fcn yap\u0131lan mezhep\u00e7i hakaretler, tacizler ve keyfi tutuklamalar e\u015flik etti. Baz\u0131 olaylarda tutuklular a\u015fa\u011f\u0131land\u0131 ve i\u015fkence edildiler, halk i\u00e7inde dola\u015ft\u0131r\u0131larak te\u015fhir edildiler, yerde s\u00fcr\u00fcnmek ve hatta k\u00f6pek gibi havlamak zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131lar.
Bask\u0131 ve a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n boyutu, insanlar\u0131n uzun s\u00fcre sessiz kalmas\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131zla\u015ft\u0131rd\u0131. 6 Mart 2025’te k\u0131y\u0131 \u015feridindeki Alevi b\u00f6lgelerinde ya\u015fayanlar, HT\u015e kontrol noktalar\u0131na kar\u015f\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 bir silahl\u0131 cevap verdiler. Bu ki\u015filer HT\u015e’nin iddia etti\u011fi gibi eski rejime sad\u0131k ki\u015filer de\u011fil s\u0131radan, ezilen yerel halkt\u0131. Bu ki\u015filerin bir\u00e7o\u011fu daha sonra yeni y\u00f6netimin saflar\u0131na kat\u0131ld\u0131.
HT\u015e bu olay\u0131 Alevi halka y\u00f6nelik kitlesel mezhepsel katliamlar i\u00e7in bir bahane olarak kulland\u0131 ve katliamlar 10 Mart 2025’e kadar devam etti. Korkun\u00e7 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler sosyal medyada ve bas\u0131nda geni\u015f \u00e7apta yay\u0131ld\u0131. Yurt i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131ndan gelen k\u0131namalar artt\u0131 fakat HT\u015e sadece katliamlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc azaltt\u0131, g\u00fcnl\u00fck infazlar \u015feklinde “damla damla” modeline ge\u00e7ti.
Strateji a\u00e7\u0131kt\u0131: Suriye halk\u0131n\u0131 sistematik olarak ter\u00f6rize et, dini ve etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131 boyunduruk alt\u0131na al ve korku yoluyla itaati dayat- bunlar\u0131n hepsi fa\u015fist y\u00f6netimin temelleridir.
Bir ay sonra HT\u015e kampanyas\u0131n\u0131 D\u00fcrzi toplumuna da y\u00f6neltti. Nisan 2025’te k\u0131y\u0131 b\u00f6lgesinde ve \u015eam’\u0131n E\u015frefiye Sahnaya mahallesinde katliamlar yapt\u0131. May\u0131s ay\u0131nda vah\u015fet devam etti.
Haziran ve Temmuz 2025’te, D\u00fcrzilerin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu S\u00fcveyda vilayetinde y\u00fczlerce sivilin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7an katliamlar, ka\u00e7\u0131rma, ev yakma ve kitlesel imha vakalar\u0131 ya\u015fand\u0131. Bunlar \u00e7o\u011funlukla HT\u015e ile ittifak halindeki Bedevi gruplar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi.
S\u00fcveyda halk\u0131 kahramanca direnerek HT\u015e’ye b\u00fcy\u00fck bir yenilgi ya\u015fatt\u0131 ve hatta vilayetten tamamen \u00e7\u0131kard\u0131- Suveyda yeni rejimin Suriye’de kontrol\u00fc kaybetti\u011fi birka\u00e7 b\u00f6lgeden biri.
Ald\u0131\u011f\u0131 darbeye ra\u011fmen HT\u015e bu durumu, “d\u00fczeni sa\u011flama” bahanesiyle \u0130srail m\u00fcdahalesine davet \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kulland\u0131 ve b\u00f6ylece \u0130srail’e g\u00fcney Suriye’deki n\u00fcfuzunu geni\u015fletmesi i\u00e7in daha \u00e7ok f\u0131rsat yaratt\u0131.
Bu mezhepsel \u015fiddet ve etnik hedef alma politikas\u0131 HT\u015e’nin y\u0131ld\u0131rma, katliam ve soyk\u0131r\u0131m \u00fczerine kurulu fa\u015fist rejiminin temel ta\u015flar\u0131ndan biridir.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fc\u00e7 Tekeline Do\u011fru<\/em><\/strong>
HT\u015e iktidar\u0131 elinde tutmak ve sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in h\u0131zla harekete ge\u00e7ti. 29 Ocak 2025’te \u00e7e\u015fitli silahl\u0131 gruplar\u0131n\u0131n liderlerini bir araya getiren “Zafer Konferans\u0131” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bir toplant\u0131 d\u00fczenledi. HT\u015e bu toplant\u0131da lideri Ahmed el-\u015eara’n\u0131n Suriye Ge\u00e7ici Devlet Ba\u015fkan\u0131 olarak atand\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu.
K\u0131sa bir s\u00fcre sonra HT\u015e bizzat se\u00e7ilen 600 kadar ki\u015fiyi davet ederek “Ulusal Diyalog Konferans\u0131” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bir toplant\u0131 d\u00fczenledi. Konferans 25 \u015eubat’ta s\u0131n\u0131rl\u0131 bir s\u00fcre ve \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f az say\u0131da \u00f6neriyle d\u00fczenlendi, \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fma ya\u015fanmad\u0131.
Ard\u0131ndan Mart ay\u0131 ba\u015f\u0131nda Alevilere y\u00f6nelik katliamlar\u0131n zirve yapt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, \u00f6zellikle ABD’den gelen yo\u011fun b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 bask\u0131lar alt\u0131nda kalan HT\u015e, 13 Mart 2025’te Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri (SDG) ile bir anla\u015fma yapmay\u0131 kabul etti. Anla\u015fma t\u00fcm yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 yetkilerinin tek bir ki\u015finin, Ahmed el-\u015eara’n\u0131n elinde toplanaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Bu s\u00fcrenin be\u015f y\u0131l s\u00fcrece\u011fi duyuruldu- tarihsel standartlara g\u00f6re ola\u011fan\u00fcst\u00fc uzun bir “ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi”. B\u00f6ylece yeni h\u00fck\u00fcmrana, d\u00fcnyan\u0131n en k\u00f6kl\u00fc diktat\u00f6rl\u00fcklerinden daha fazla yetkiler veriliyordu.
27 Mart 2025’te HT\u015e Kamu \u0130\u015fleri Genel Sekreterli\u011fi’nin kuruldu\u011funu ilan etti- \u2018\u2019D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na\u2019\u2019 ba\u011fl\u0131 ama \u00fclkedeki t\u00fcm siyasi, ekonomik, g\u00fcvenlik ve askeri konularda en \u00fcst d\u00fczeyde karar alma mercii olarak faaliyet g\u00f6steren siyasi bir yap\u0131.
Genel Sekreterli\u011fin Ba\u015fkan\u0131 (k\u0131saca “\u015eeyh” olarak an\u0131l\u0131yordu) kimli\u011fi bilinmeyen, resmi bir pozisyonu veya unvan\u0131 olmayan karanl\u0131k bir fig\u00fcrd\u00fc. Eski rejimin kapat\u0131lan ve mallar\u0131na el konulan Ulusal \u0130lerici Cephe partilerinin t\u00fcm varl\u0131klar\u0131 onun kontrol\u00fcndeydi.
Genel Sekreterli\u011fin kurulu\u015f belgesinde, g\u00f6revinin \u00fclke genelindeki siyasi faaliyetleri denetlemek ve y\u00f6nlendirmek, ulusal planlar haz\u0131rlamak ve kapat\u0131lan Baas Partisi ile m\u00fcttefik \u00f6rg\u00fctlerinin varl\u0131klar\u0131n\u0131 yeniden tahsis etmek oldu\u011fu belirtiliyordu.
Sekreterlik, kararlar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in her ilde \u015fubeler kurarak gen\u00e7lik ve \u00f6\u011frenci \u00f6rg\u00fctlerinin yerine 6 \u2018merkezi ofis\u2019 kurdu: Gen\u00e7lik Dairesi, Kad\u0131n \u0130\u015fleri Dairesi, Sendika \u0130\u015fleri Dairesi, K\u00fclt\u00fcr ve Siyasi \u0130\u015fler Dairesi, Toplum Kalk\u0131nma Dairesi ve Diyanet \u0130\u015fleri Dairesi. Sigara kar\u015f\u0131t\u0131 kampanyalar veya k\u00fclt\u00fcrel festivaller gibi sosyal faaliyetlerin bile “ulusal de\u011ferlerle” uyumlu oldu\u011fundan emin olmak i\u00e7in \u00f6nceden onay almas\u0131 gerekiyordu.
30 Mart 2025’te HT\u015e d\u0131\u015far\u0131ya d\u00f6n\u00fck pazarlama amac\u0131yla bir “h\u00fck\u00fcmet” kuruldu\u011funu duyurdu. HT\u015e liderli\u011findeki savunma, i\u00e7i\u015fleri, d\u0131\u015fi\u015fleri ve dini vak\u0131flar gibi kilit g\u00f6revlerdeki bakanlar d\u0131\u015f\u0131nda, hi\u00e7bir ger\u00e7ek bir yetkisi olmayan ki\u015filer se\u00e7ildi.
Merkezi kontrol\u00fc sa\u011flamaya y\u00f6nelik bu \u00f6nlemlere ra\u011fmen katliamlara, siyasi bask\u0131lara, kamu sekt\u00f6r\u00fc \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ve emeklilerin maa\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6denmemesine ve devlet kurumlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 protestolar, daha az say\u0131da olsa da devam etti. G\u00f6sterilerde ayr\u0131ca Suriyelilerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi k\u0131nand\u0131, e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131 talep edildi ve \u0130srail’in Suriye topraklar\u0131ndaki i\u015fgalini geni\u015fletmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131.
HTS ayr\u0131ca her t\u00fcrl\u00fc ba\u011f\u0131ms\u0131z sosyal veya siyasi \u00f6rg\u00fct\u00fc engellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Profesyonel mesleki sekt\u00f6rde i\u015f\u00e7iler, doktorlar, m\u00fchendisler ve avukatlar gibi \u00e7e\u015fitli meslek gruplar\u0131nda sendikala\u015fma \u00e7abalar\u0131, d\u00fczene sad\u0131k liderler atanarak h\u0131zla bertaraf edildi.
Baz\u0131 liberal ve reformist siyasi gruplar korkudan ya da yeni rejimin g\u00f6z\u00fcne girme umuduyla geri \u00e7ekildi. Kendisine “Suriye Yurtta\u015fl\u0131k \u0130ttifak\u0131- Tamasok” ad\u0131n\u0131 veren bir koalisyon ne muhalif ne de iktidar yanl\u0131s\u0131 oldu\u011funu iddia ederek “yetkililerle diyalog” \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu. Bu tav\u0131r HT\u015e’nin iktidar tekelini me\u015frula\u015ft\u0131rmaya hizmet etti.

Termidorcu G\u00fc\u00e7<\/em><\/strong>
Baz\u0131lar\u0131 Esad’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc devrimin zaferi ve yeni iktidar\u0131 devrimci gruplar\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcyordu. HT\u015e’nin 2012’den beri devrimin ezilmesinde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen devrimi sahiplenmesi ve s\u00f6ylemini tekeline almas\u0131 bu yan\u0131lg\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi.
Bu yeni iktidar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in onu imha edilmi\u015f bir devrimci s\u00fcrecin daha geni\u015f ba\u011flam\u0131na yerle\u015ftirmek gerekiyor. Kanl\u0131 ge\u00e7mi\u015fine, neoliberal politikalar\u0131na ve bask\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131na ra\u011fmen HT\u015e kendisini 2011 halk devriminin varisi olarak sunuyor. Ger\u00e7ekte ise eski rejime hizmet etmi\u015f ayn\u0131 t\u00fcrden su\u00e7lular taraf\u0131ndan y\u00f6netilmektedir.
Tarihsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan Suriye’de ya\u015fanan olaylar, 1794 Frans\u0131z Devrimi’nin Termidor’una \u00e7arp\u0131c\u0131 bir benzerlik g\u00f6stermektedir. O d\u00f6nemde muhafazak\u00e2r grup, devrimci Jakobenleri devirmeyi ba\u015farm\u0131\u015f ve \u00f6nemli devrimci kazan\u0131mlar\u0131 tersine \u00e7evirmi\u015ftir.
Thermidor* terimi, Frans\u0131z Cumhuriyet takviminin II. Thermidor y\u0131l\u0131n\u0131n 9’undan (27 Temmuz 1794) gelmektedir. Bu tarihte Robespierre ve di\u011fer radikal liderler devrilip idam edilmi\u015ftir. O zamandan beri, devrimci bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7indeki gerici kar\u015f\u0131-devrimi tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
Leon Tro\u00e7ki “ihanete u\u011fram\u0131\u015f devrim” hakk\u0131ndaki kitab\u0131nda, Stalin’in iktidara y\u00fckseli\u015fini derin siyasi ve toplumsal de\u011fi\u015fimleri ifade eden bir “kar\u015f\u0131-devrim” olarak tan\u0131mlamak i\u00e7in bu terimi kullanm\u0131\u015ft\u0131r-devrimin radikal a\u015famas\u0131ndan geri \u00e7ekilme ve en eski liderler ve militanlar\u0131n ilk kurbanlar olmas\u0131.
Frans\u0131z tarih\u00e7i Fran\u00e7ois Furet, Termidorcular\u0131 devrimci ideallerle de\u011fil, f\u0131rsat\u00e7\u0131 \u00f6z \u00e7\u0131karla tan\u0131mlanan bir grup olarak tarif etti. Bu grup devrim dilini konu\u015fmaya devam etse de hizipsel ihtilafa, yolsuzlu\u011fa, zenginlik ve g\u00fc\u00e7 a\u00e7l\u0131\u011f\u0131na te\u015fnedir.
\u00c7a\u011fda\u015f ba\u011flamlarda, Frans\u0131z ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Jean-Fran\u00e7ois Bayart bunu (Vietnam, Laos ve Kambo\u00e7ya gibi yerlerde) diktat\u00f6rl\u00fcklerin \u00e7\u00f6kmesinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan ve \u00e7eli\u015fkili stratejilerle bir yandan devrimci s\u00f6ylemi kullan\u0131rken di\u011fer yandan \u00fclkeyi k\u00fcresel kapitalist ekonomiye yeniden entegre eden ve yeni se\u00e7kinlere hizmet eden devrim sonras\u0131 otoriter rejimlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131.
Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda HT\u015e Termidorcu modele uyuyor:
Yenilmi\u015f bir devrimci s\u00fcre\u00e7ten do\u011fdu.
Kendi \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden devlet yap\u0131lar\u0131 in\u015fa etti.
Suriye ekonomisini k\u00fcresel kapitalist sisteme entegre etti.
Sosyal adalete ba\u011fl\u0131 kalmadan neoliberal politikalar izledi.

Mevcut Durumda Devrimci G\u00f6revler<\/em><\/strong>
Suriye devriminin patlak vermesinin \u00fczerinden on y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre ge\u00e7tikten sonra, Suriye halk\u0131 sava\u015f, y\u0131k\u0131m ve yenilgiyle bitkin ve par\u00e7alanm\u0131\u015f durumda. \u00dclkenin toplumsal yap\u0131lar\u0131 parampar\u00e7a edilmi\u015f, milyonlarca ki\u015fi yerinden edilmi\u015f durumda (\u00fc\u00e7 milyondan fazla insan kamplarda), yoksulluk \u00e7o\u011fu Suriyelinin sefil ko\u015fullardaki hayat\u0131na h\u00fckmediyor.
HT\u015e’nin kontrol\u00fcndeki topraklarda fa\u015fist uygulamalar h\u00e2kim: katliamlar, fiziksel ve psikolojik \u015fiddet, mezhep\u00e7ilik ve emperyalist g\u00fc\u00e7lerin iradesine tam bir boyun e\u011fi\u015f. HT\u015e, k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lere, \u00f6zellikle de T\u00fcrkiye ve K\u00f6rfez \u00fclkelerine itaat etmenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alaca\u011f\u0131na inan\u0131yor ve hatta yeniden in\u015fa s\u00fcrecini uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclecek y\u00fcz milyarlarca dolarl\u0131k bir “pasta” olarak te\u015fvik ediyor.
Ancak neoliberal politikalar toplumsal adaletsizli\u011fi daha da derinle\u015ftirecek. HT\u015e’nin Alevileri, D\u00fcrzileri, Hristiyanlar\u0131 ve hatta Selefi olmayan S\u00fcnnileri hedef alan \u015fiddetli ve mezhep\u00e7i k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131 \u00f6zellikle ayn\u0131 zamanda kad\u0131n haklar\u0131na, bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere ve t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n e\u015fitli\u011fine sald\u0131r\u0131lar\u0131 yayg\u0131n bir \u00f6fke ve muhalefete neden oldu.
Bu esnada HT\u015e’nin kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00f6lgelerde, \u00f6rne\u011fin Suriye’nin kuzeydo\u011fusundaki \u00d6zerk Y\u00f6netim’de HT\u015e’ye duyulan g\u00fcvensizlik artt\u0131. S\u00fcveyda b\u00f6lgesi HT\u015e g\u00fc\u00e7lerini p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fckten sonra direni\u015fin sembol\u00fc olmaya devam ediyor. Zorlu ko\u015fullara ra\u011fmen, demokratik, sol ve sivil g\u00fc\u00e7ler bu b\u00f6lgelerde faaliyet g\u00f6stermeye devam ediyor; siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve protesto faaliyetleri \u00f6rg\u00fctl\u00fcyor.
Bu ger\u00e7eklik g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Suriyeli kitleler i\u00e7in \u00f6nemli olan t\u00fcm m\u00fccadele alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaktan ba\u015fka alternatif yok: \u015fiddete son vermek, mezhep\u00e7ili\u011fe ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, demokrasiyi ve vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131n\u0131 savunmak, emperyalizme ve i\u015fgallere direnmek, toplumsal adalet ve e\u015fitlik i\u00e7in m\u00fccadele etmek.
Ortak g\u00f6revimiz Termidorcu otoriteye meydan okuyarak ve onu devirerek, t\u00fcm Suriyelilerin e\u015fit vatanda\u015f oldu\u011fu demokratik, mezhep\u00e7i olmayan, ademi merkeziyet\u00e7i bir cumhuriyet kurmak hedefiyle, Suriye’nin t\u00fcm b\u00f6lgelerindeki m\u00fccadeleleri birbirine ba\u011flayan birle\u015fik cepheler in\u015fa etmektir.
Bunu ba\u015farmak i\u00e7in devrimci g\u00fc\u00e7ler \u00e7abalar\u0131n\u0131 iki kat\u0131na \u00e7\u0131karmal\u0131; etkili bir \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlenmeli, halk m\u00fccadelelerindeki varl\u0131klar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeli ve kitleler i\u00e7inde k\u00f6k salm\u0131\u015f devrimci bir i\u015f\u00e7i partisi in\u015fa etmelidir. Bu parti demokratik, e\u015fitlik\u00e7i ve adil bir topluma do\u011fru, radikal bir siyasi ve toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in m\u00fccadele etmelidir.
Kentler ve k\u0131rsal b\u00f6lgelerdeki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve emek\u00e7i halk kesimleri 2011’de oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de de\u011fi\u015fimin motoru olmaya devam ediyor.

Kaynak: <\/em><\/strong> <\/a><\/strong><\/em>https:\/\/revoleftsyria.org\/32633\/the-syrian-thermidor\/<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ghayath Naisse, Temmuz 2025 Esad ailesi iktidar\u0131n\u0131n sadece 11 g\u00fcn i\u00e7inde, h\u0131zl\u0131 bir askeri operasyonun ard\u0131ndan \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc 8 Aral\u0131k 2024’te ilan edildi. Bu d\u00f6nemde \u00f6nemli askeri \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fanmad\u0131. Suriye’nin kuzeybat\u0131s\u0131ndaki \u0130dlib kentinden ba\u015fkente do\u011fru ilerleyen \u0130slamc\u0131 silahl\u0131 gruplar hen\u00fcz \u015eam\u2019a varmadan; rejimin ordusu, t\u00fcm g\u00fcvenlik ve istihbarat kurumlar\u0131 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc.Bu gruplar\u0131n en \u00f6n\u00fcnde, \u015eam’\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ele […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":385,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,7],"tags":[107,120,118,119,121,97,117],"class_list":{"0":"post-380","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dunya","8":"category-ortadogu","9":"tag-devrimci-sol-akim","10":"tag-esad-rejimi","11":"tag-ghayath-naisse","12":"tag-heyet-tahrir-el-sam-hts","13":"tag-revoleftsyria-org","14":"tag-suriye","15":"tag-termidor"},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=380"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":389,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380\/revisions\/389"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/385"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}