ABD Merkez Bankas\u0131 faiz oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltti. Ancak bu, devletin sermaye ile ili\u015fkisinin do\u011fas\u0131nda temel bir de\u011fi\u015fikli\u011fi mi temsil ediyor?<\/p>\n\n\n\n
2022’ye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir \u015fey netle\u015fti, o da \u00f6nde gelen kapitalist devletlerin keskin bir d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131\u011f\u0131. Bu devletler 2021’den bu yana ya\u015fanan enflasyonist y\u00fckseli\u015fe yan\u0131t olarak faiz oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu de\u011fi\u015fimin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir soru da kapitalist devletin bug\u00fcn oynad\u0131\u011f\u0131 rol.<\/p>\n\n\n\n
Covid-19 salg\u0131n\u0131, 2007-09 mali krizinden bu yana devletlerin piyasalara kitlesel m\u00fcdahalede bulunma e\u011filiminin yo\u011funla\u015fmas\u0131na neden oldu. Derinle\u015fen istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kapitalist ekonomik yap\u0131lar\u0131n devlet m\u00fcdahalesi ile desteklenmeye giderek daha fazla ihtiya\u00e7 duymas\u0131 bariz hale geldi.<\/p>\n\n\n\n
Ancak iki tan\u0131nm\u0131\u015f marksist, Dylan Riley ve Robert Brenner, New Left Review dergisinin son say\u0131s\u0131nda yer alan bir makalede bunu reddediyor. Bu makale, Brenner’\u0131n pandeminin ba\u015flar\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 bir makaleyi takip ediyor. “Artan Ya\u011fma” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 onun arg\u00fcman\u0131n\u0131 \u00f6zetliyordu.<\/p>\n\n\n\n
ABD Merkez Bankas\u0131, Federal Rezerv Kurulu ve Kongre, karantina uygulamalar\u0131na yan\u0131t olarak fiyatlar\u0131 ve gelirleri destekleyici \u00f6nlemler ald\u0131. Brenner bunu, serveti b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin patronlar\u0131na ve onlar\u0131n m\u00fcttefiklerine aktarma giri\u015fimi olarak de\u011ferlendirdi.<\/p>\n\n\n\n
Brenner makalenin sonunda “bu e\u011filimleri tarihsel ve k\u00fcresel ba\u011flamlar\u0131na” oturtacak ve “kaynaklar\u0131n\u0131” ara\u015ft\u0131racak bir “ikinci b\u00f6l\u00fcm” s\u00f6z\u00fc vermi\u015fti. Riley ile birlikte kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yeni makale bu vaadi yerine getirme yolunda at\u0131lm\u0131\u015f bir ad\u0131m gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6nermesi do\u011fru: Geli\u015fmi\u015f kapitalizm, Brenner’in daha \u00f6nce “uzun gerileme” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 durumdan (imalat sanayindeki d\u00fc\u015f\u00fck karl\u0131l\u0131k seviyesinin neden oldu\u011fu yava\u015f b\u00fcy\u00fcme) muzdarip.<\/p>\n\n\n\n
Riley ve Brenner’a g\u00f6re sonu\u00e7, siyasi kapitalizm olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131 “yeni bir birikim rejiminin y\u00fckseli\u015fidir”. “Siyasi kapitalizme getiri oran\u0131n\u0131n temel belirleyicisi \u00fcretken yat\u0131r\u0131mdan ziyade ham siyasi g\u00fc\u00e7t\u00fcr.”<\/p>\n\n\n\n
Sadece siyasetin sermayeye hizmet etti\u011fini s\u00f6ylemiyorlar; siyaseti etkilemenin -\u00f6rne\u011fin h\u00fck\u00fcmetler nezdinde lobi faaliyetlerine kaynak ay\u0131rmak- sermayenin karl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 giderek daha fazla belirledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Hatta bunu prekapitalist s\u0131n\u0131fl\u0131 toplum bi\u00e7imleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yorlar. “Lobicili\u011fin dramatik bir \u015fekilde yo\u011funla\u015fmas\u0131, elbette feodal \u00f6nc\u00fcl\u00fcnden farkl\u0131, ancak yine de olduk\u00e7a ay\u0131rt edici bir ‘siyasi birikim’ bi\u00e7imi olarak anla\u015f\u0131labilir” diyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Ancak bir ba\u015fka marksist iktisat\u00e7\u0131 Tim Barker’\u0131n da belirtti\u011fi gibi “Riley\/Brenner’\u0131n yeni siyasi \u00e7\u0131kar bi\u00e7imleri listesindeki her bir madde -vergi indirimleri, kamu varl\u0131klar\u0131n\u0131n kelepir fiyatlarla \u00f6zelle\u015ftirilmesi, d\u00fc\u015f\u00fck faiz oranlar\u0131, irrasyonel sonu\u00e7lar do\u011furan borsa patlamalar\u0131, do\u011frudan \u00f6zel sekt\u00f6re y\u00f6nelik devasa devlet harcamalar\u0131- 1945-1973 ‘alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n’ farkl\u0131 noktalar\u0131nda mevcuttu.”<\/p>\n\n\n\n
Bu, k\u00e2r oran\u0131n\u0131n \u00e7ok daha y\u00fcksek oldu\u011fu d\u00f6nemdir. Devletler, kapitalist ekonomik ili\u015fkilerde her zaman bi\u00e7imlendirici bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015f\u00e7ilerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r ve firmalar\u0131n\u0131n rakipleriyle rekabet etmesine yard\u0131mc\u0131 olurlar.<\/p>\n\n\n\n
Elbette devletler ekonomiye m\u00fcdahale ettiklerinde belirli kapitalist gruplara maddi olarak fayda sa\u011flarlar. Mart 2020’de ABD Merkez Bankas\u0131, para piyasalar\u0131n\u0131 saran pani\u011fe devlet ve \u015firket tahvillerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte sat\u0131n alarak yan\u0131t verdi.<\/p>\n\n\n\n
Bu kesinlikle Brenner’in “zenginli\u011fin yukar\u0131 do\u011fru da\u011f\u0131l\u0131m\u0131” dedi\u011fi \u015feyi kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Bu program sayesinde fiyatlar\u0131 y\u00fckselen finansal varl\u0131klar\u0131n zaten ultra zengin olan sahiplerine fayda sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ancak kapitalizmin son y\u0131llarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 temel de\u011fi\u015fikliklerden biri, yat\u0131r\u0131m ve ticaretin giderek artan bir \u015fekilde k\u00fcresel para piyasalar\u0131nda bor\u00e7lanma yoluyla finanse edilmesidir. Bu krediler i\u00e7in teminat olarak \u00f6nde gelen devlet tahvilleri kullan\u0131l\u0131yor. Fed ve di\u011fer merkez bankalar\u0131, bu \u00f6nemli piyasalar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmesini sa\u011flamak i\u00e7in tahvil al\u0131mlar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fcdahaleler \u00e7eli\u015fkili olabilir. Merkez bankalar\u0131 yak\u0131n zamanda bu politikay\u0131 tersine \u00e7evirip faiz oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckselttiklerinde ba\u015fta emeklilik fonlar\u0131 olmak \u00fczere baz\u0131 sekt\u00f6rler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck sorunlar yaratt\u0131lar. Ancak bu politika d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, i\u015fsizli\u011fi art\u0131rarak ve b\u00f6ylece i\u015f\u00e7ilerin \u00fccretlerini enflasyona kar\u015f\u0131 koruma kabiliyetlerini zay\u0131flatarak karlar\u0131 koruma ihtiyac\u0131ndan kaynaklan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n
Kapitalizm, k\u00fcresel bir rekabet\u00e7i birikim sistemi olmaya devam etmektedir. Ne kadar yozla\u015fm\u0131\u015f ya da kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olurlarsa olsunlar t\u00fcm devlet y\u00f6neticilerine zorunlu taleplerini dayatmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ABD Merkez Bankas\u0131 faiz oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltti. Ancak bu, devletin sermaye ile ili\u015fkisinin do\u011fas\u0131nda temel bir de\u011fi\u015fikli\u011fi mi temsil ediyor? 2022’ye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir \u015fey netle\u015fti, o da \u00f6nde gelen kapitalist devletlerin keskin bir d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131\u011f\u0131. Bu devletler 2021’den bu yana ya\u015fanan enflasyonist y\u00fckseli\u015fe yan\u0131t olarak faiz oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu de\u011fi\u015fimin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir soru […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":61,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,8],"tags":[],"class_list":["post-60","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-dunya","category-ekonomi"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":191,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60\/revisions\/191"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/perspektif-21.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}